Trong bài viết này, Kiên chia sẻ cách đọc hiểu Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (LCTT) ở các phần còn lại, bao gồm:

• Lưu chuyển tiền từ hoạt động đầu tư (HĐĐT);

• Lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính (HĐTC);

• Tiền và tương đương tiền cuối kỳ.

1. Lưu chuyển tiền từ hoạt động đầu tư

Lưu chuyển tiền từ HĐĐT là dòng tiền phát sinh từ các hoạt động mua sắm, xây dựng, thanh lý, nhượng bán các tài sản dài hạn và các khoản đầu tư khác không được phân loại là các khoản tương đương tiền (như tiền gửi tiết kiệm kỳ hạn 6 tháng). Trong 9 tháng đầu năm 2025, dòng tiền từ HĐĐT của PVD biến động cụ thể như sau:

Công ty TNHH PetroVietnam Drilling Indonesia (PVD Indonesia) là liên doanh giữa PV Drilling và các đối tác có năng lực tại Indonesia, nhằm mục tiêu phát triển dịch vụ cung cấp giàn khoan và dịch vụ kĩ thuật giếng khoan của PV Drilling tại thị trường tiềm năng này.

Theo trang số 12, BCTC giữa niên độ đã được soát xét năm 2025, PVD cho biết tổng vốn điều lệ của PVD Indonesia là 700,000 Đô la Mỹ. PVD đã thực hiện chuyển vốn góp đầu tư ra nước ngoài cho PVD Indonesia vào ngày 15/8/2025.

Chúng ta thấy việc đầu tư vào PVD Indonesia có sự chênh lệch giữa hai chỉ tiêu:

• Dòng tiền chi góp vốn (trên Báo cáo Lưu chuyển tiền tệ): 7,196,840,000 VND. Đây là khoản chi thực tế bằng tiền trong kỳ (Mã 25 - Tiền chi đầu tư góp vốn vào đơn vị khác ở bảng trên).

• Giá trị Đầu tư (trên Bảng Cân đối kế toán): 7,337,680,000 VND. Đây là giá trị được ghi nhận dưới mục “Đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết”.

Sự chênh lệch gần 141 triệu VND giữa 2 chỉ tiêu này là do ảnh hưởng của chênh lệch tỷ giá hối đoái giữa ngày chuyển tiền (15/8/2025) và ngày lập báo cáo (30/9/2025).

2. Lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính

Lưu chuyển tiền từ hoạt động tài chính/tài trợ vốn là dòng tiền phát sinh từ các hoạt động tạo ra các thay đổi về quy mô và kết cấu của vốn chủ sở hữu và vốn vay của doanh nghiệp. Trong 9 tháng đầu năm 2025, dòng tiền từ hoạt động tài trợ vốn của PVD biến động cụ thể như sau:

3. Tiền và tương đương tiền cuối kỳ

4. Tổng kết

Như vậy, chúng ta đã cùng nhau giải mã những con số nổi bật trên Bảng cân đối, Báo cáo kết quả kinh doanh, Dòng tiền và Bản thuyết minh qua ví dụ BCTC HN Q3.25 của PVD. Việc đọc hiểu toàn bộ BCTC sẽ giúp chúng ta có góc nhìn toàn cảnh và rõ ràng về doanh nghiệp.

Kiên mong rằng những chia sẻ này sẽ trang bị cho ACE kiến thức cần thiết để khám phá doanh nghiệp mà mình quan tâm.

Chúc mọi người không bỏ cuộc giữa chừng! :)

• Bảng cân đối kế toán: Tài sản và Nguồn vốn;

• Báo cáo kết quả kinh doanh: Link.

Trong bài viết này, Kiên tiếp tục chia sẻ cách đọc hiểu Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (LCTT) ở phần lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh (HĐKD).

1. Sự khác biệt giữa Báo cáo LCTT theo phương pháp trực tiếp và gián tiếp

Báo cáo LCTT được lập theo 2 phương pháp trực tiếp và gián tiếp chỉ khác nhau ở cách lập Lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh (hình trên), còn các phần còn lại đều giống nhau (Kiên sẽ chia sẻ ở bài viết sau).

Từ hình trên có thể thấy: Với phương pháp trực tiếp, phần lưu chuyển tiền từ HĐKD được lập bằng cách cộng trừ thẳng các khoản tiền thu – tiền chi thực tế liên quan đến hoạt động bán hàng. Còn với phương pháp gián tiếp, báo cáo lại xuất phát từ chỉ tiêu Lợi nhuận trước thuế rồi điều chỉnh dần các khoản để ra dòng tiền thuần từ HĐKD.

2. Tại sao Báo cáo LCTT theo phương pháp gián tiếp lại quan trọng?

Nếu chỉ nhìn phương pháp trực tiếp (chênh lệch giữa thu - chi từ hoạt động bán hàng), chúng ta chỉ thấy kết quả cuối cùng đã được tổng hợp lại. Còn với phương pháp gián tiếp, chúng ta thấy rõ nguyên nhân tại sao có sự chênh lệch giữa lợi nhuận trước thuế với dòng tiền thuần từ HĐKD. Đó là lý do phương pháp gián tiếp rất hữu ích với chủ doanh nghiệp cũng như nhà đầu tư.

Nhiều người làm chủ doanh nghiệp sẽ rất thắc mắc là tại sao cty mình có lợi nhuận mà cuối tháng hay cuối quý không thấy tiền trong tài khoản đâu. Thì thông qua báo cáo LCTT gián tiếp có thể thấy ngay nó bị giam ở các khoản phải thu hay hàng tồn kho chẳng hạn.

3. Đọc hiểu Báo cáo LCTT của PVD - phần Lưu chuyển tiền từ hoạt động kinh doanh

Theo phương pháp gián tiếp, dòng tiền thuần từ HĐKD được tính trước tiên bằng cách điều chỉnh lợi nhuận trước thuế khỏi ảnh hưởng của các khoản mục không phải bằng tiền và các khoản mà ảnh hưởng về tiền của chúng là dòng tiền từ hoạt động đầu tư như hình bên dưới.

Tiếp theo, Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh trước thay đổi vốn lưu động sẽ được điều chỉnh tiếp trước sự thay đổi trong kỳ của hàng tồn kho, các khoản phải thu, phải trả liên quan tới hoạt động kinh doanh,… như hình bên dưới.

Như vậy, mặc dù PVD báo lợi nhuận trước thuế lớn là 887.7 tỷ đồng, nhưng dòng tiền thuần về hoạt động kinh doanh về chưa tương xứng, chỉ 325 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu tới từ gia tăng các khoản phải thu và hàng tồn kho.

Việc gia tăng hàng tồn kho trong kỳ là hợp lý vì PVD mới đưa giàn khoan mới là PV DRILLING VIII vào hoạt động từ ngày 1/9/2025 và thêm 4 giàn khoan thuê ngoài để phục vụ khách hàng trong Q4.25 - một con số rất cao trong nhiều năm gần đây.

Còn việc gia tăng các khoản phải thu mặc dù vẫn cao nhưng đang có chiều hướng tốt. Cụ thể, mức độ bị chiếm dụng vốn do tăng khoản phải thu trong 9 tháng 2025 đã cải thiện so với cùng kỳ năm trước(từ âm 1,197.5 tỷ đồng xuống còn âm 937.8 tỷ đồng, tức giảm 259.7 tỷ đồng). Ngoài ra, khi kiểm tra thông tin các khách hàng trong khoản mục phải thu thì đều là các tên tuổi lớn trong ngành khai thác dầu khí ở khu vực Đông Nam Á nên chúng ta có thể yên tâm.

Tóm lại: Mặc dù dòng tiền thuần từ HĐKD trong 9 tháng 2025 nhỏ hơn so với lợi nhuận trước thuế nhưng vẫn là tín hiệu tốt vì dương 325 tỷ đồng. Cộng với lượng tiền mặt và tương đương tiền đầu kỳ lớn (hơn 2,200 tỷ), PVD vẫn đảm bảo khả năng thanh toán và hoạt động ổn định. Thậm chí PVD còn dư dả để đầu tư thêm giàn khoan mới mà chúng ta sẽ cùng xem trong bài viết tiếp theo…

P/S: Nếu mọi người đọc một lần không hiểu thì đọc thêm vài lần và đọc qua nhiều mùa báo cáo tài chính thì Báo cáo LCTT sẽ dần sáng rõ. Kiên làm được thì ACE cũng làm được thôi, vì ai mà chẳng bắt đầu từ con số 0 nhỉ?

1. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ

Theo thuyết minh số VI.1 (trang 24), tổng doanh thu Q3.25 đạt gần 2,571 tỷ đồng, gồm 3 nhóm:

1. Dịch vụ khoan: 1,496 tỷ đồng.

2. Dịch vụ kỹ thuật giếng khoan và dịch vụ khác: 954 tỷ đồng.

3. Bán hàng hóa: 120 tỷ đồng.

1.1. Doanh thu cung cấp dịch vụ khoan

Đây là doanh thu chiếm tỷ trọng lớn nhất, hơn 58% trong tổng doanh thu của PVD trong Q3.25. Khác với các doanh nghiệp phổ biến như MWG (ai cũng dễ hình dung doanh thu đến từ đâu), PVD hoạt động chủ yếu ngoài khơi nên xa lạ với phần lớn nhà đầu tư. Do vậy, việc đọc thêm tài liệu để nắm bắt được mô hình kinh doanh của PVD là điều cần thiết. Kiên thường đọc các tài liệu tham khảo sau: Thông tin giới thiệu về các mảng kinh doanh trên website, Báo cáo thường niên, Báo cáo của Ban Tổng giám đốc trong Tài liệu họp Đại hội đồng cổ đông, Phần thảo luận trong Biên bản họp Đại hội đồng cổ đông,…

Ở trang số 16, Báo cáo thường niên (BCTN) năm 2024, PVD nếu rõ mảng dịch vụ khoan gồm:

• Cung cấp và vận hành giàn khoan biển tự nâng.

• Cung cấp và vận hành giàn khoan tiếp trợ nửa nổi nửa chìm.

• Cung cấp và vận hành giàn khoan đất liền.

Như vậy, doanh thu mảng dịch vụ khoan đến từ việc cho thuê và vận hành giàn khoan cho khách hàng.

Theo trang 52, BCTN 2024, chúng ta có thể ước tính doanh thu cho thuê giàn khoan tự nâng (jack-up) của PVD bằng cách:

Doanh thu bình quân 1 ngày = Đơn giá x Tỷ giá x Hiệu suất sử dụng = 91,000 x 25,000 x 100% = 2.28 tỷ đồng (giả định lấy tỷ giá năm 2024 là 25,000 VND/USD).

=> Doanh thu bình quân 1 quý (90 ngày) khoảng 205 tỷ đồng và doanh thu bình quân 1 năm (365 ngày) khoảng 832 tỷ đồng.

Như vậy, chúng ta có thể thấy mảng kinh doanh này ảnh hưởng chủ yếu bởi 2 thành phần quan trọng là đơn giá cho thuê/ngày và hiệu suất sử dụng.

1.2. Doanh thu cung cấp dịch vụ kỹ thuật giếng khoan và dịch vụ các loại khác

Theo trang 56, BCTN 2024, mảng dịch vụ này bao gồm: Dịch vụ kỹ thuật giếng khoan, Dịch vụ cung ứng nhân lực và Dịch vụ cung ứng vật tư thiết bị. Trong đó, dịch vụ kỹ thuật giếng khoan luôn là dịch vụ mang lại lợi nhuận chính cho mảng dịch vụ liên quan đến khoan này.

Cũng trong BCTN 2024, PVD cho biết họ đang chiếm 50 - 100% thị phần dịch vụ kỹ thuật giếng khoan trong nước, trong đó có dịch vụ đo Karota khai thác chiếm 60 - 90% thị phần trong nước.

Đo Karota là một dịch vụ đo đạc giếng khoan trong khai thác dầu khí, sử dụng thiết bị nhỏ gọn có tên là “Karota” để khảo sát các thông số ở đáy giếng khi các phương pháp khác bị hạn chế. Thiết bị này được thả xuống giếng bằng hệ thống kéo thả thông thường hoặc ống dây, thu thập dữ liệu và lưu trữ trên thẻ nhớ. Mục đích: Cung cấp thông tin của giếng khai thác để tối ưu hóa sản lượng khai thác.

Như vậy, chúng ta có thể biết được dịch vụ kỹ thuật giếng khoan của PVD rất cần thiết cho hoạt động khai thác dầu khí và chiếm thị phần rất lớn trong nước. Khi các nhà thầu dầu khí thực hiện các chiến dịch khoan tại Việt Nam thì khả năng sử dụng dịch vụ kỹ thuật giếng khoan của PVD là rất cao.

1.3. Doanh thu bán hàng hóa

Doanh thu của mảng bán hàng hóa của PVD khá nhỏ, mang tính phụ trợ. Mọi người có thể hình dung doanh thu của mảng này ở dòng “Bán hàng hóa” trong bảng phân loại ở trên.

2. Các khoản giảm trừ doanh thu

Chỉ tiêu này bao gồm: Chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và hàng bán bị trả lại. Trong đó, chiết khấu thương mại là khoản doanh nghiệp giảm giá cho khách hàng khi mua hàng với khối lượng lớn.

Tại PVD, khoản mục này không phát sinh trong Q3.25. Còn trong BCTC HN kiểm toán năm 2022 của TOS, khoản mục này có xuất hiện với giá trị nhỏ.

3. Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ

Doanh thu thuần Q3.25 = Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (1) - Các khoản giảm trừ doanh thu (2)

= 2,571 - 0 = 2,571 tỷ đồng.

4. Giá vốn hàng bán

Khoản mục này phản ánh chi phí để tạo ra hàng hóa, dịch vụ đã bán ra. Ví dụ: Bạn nhập một lô hàng áo thun với chi phí nhập mỗi chiếc là 100k. Khi bạn bán được 1 chiếc áo với giá 200k (chưa gồm VAT) thì bạn sẽ ghi nhận doanh thu 200k và giá vốn hàng bán 100k.

Còn giá vốn cung cấp dịch vụ khoan và dịch vụ kỹ thuật giếng khoan và khác có thể bao gồm: chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp; chi phí nhân công trực tiếp; chi phí khấu hao máy móc, thiết bị (khấu hao giàn khoan chiếm tỷ trọng lớn); chi phí dịch vụ mua ngoài (ví dụ thuê tàu hỗ trợ của TOS).

5. Lợi nhuận gộp

Lợi nhuận gộp Q3.25 = Doanh thu thuần - Giá vốn hàng bán.

= 2,570.6 - 1,961.2 = 609.4 tỷ đồng.

6. Doanh thu hoạt động tài chính

6.1. Lãi tiền gửi, tiền cho vay

Lãi tiền gửi là phần thu nhập PVD nhận được từ việc gửi tiền có kỳ hạn tại ngân hàng.

Lãi tiền cho vay là phần thu nhập PVD nhận được khi cho các đơn vị khác vay vốn, thường là công ty con, liên doanh, liên kết. Khi rà soát BCTC của PVD qua nhiều kỳ, Kiên không thấy khoản mục phải thu về cho vay nên có thể số tiền cho vay khá nhỏ so với quy mô doanh nghiệp nên họ không tách ra thành một khoản mục trên BCTC. Chúng ta có thể tham khảo BCTC của TOS, cty này có cho cty liên kết vay với lãi suất cố định 9%/năm, tiền lãi trả định kỳ theo quý. Số tiền lãi mà TOS nhận hàng quý này chính là lãi tiền cho vay được ghi nhận trên Báo cáo KQKD, còn dư nợ gốc cho vay thì sẽ ghi nhận vào phải thu về cho vay trên Bảng CĐKT.

6.2. Lãi chênh lệch tỷ giá

Đây là khoản thu nhập phát sinh do biến động tỷ giá hối đoái giữa đồng tiền ghi sổ (VND) và đồng ngoại tệ mà doanh nghiệp sử dụng trong giao dịch (chủ yếu là USD). Khi tỷ giá USD tăng, các khoản phải thu, tiền gửi hoặc doanh thu bằng USD của PVD được quy đổi sang VND sẽ tăng giá trị → tạo ra lãi chênh lệch tỷ giá và được ghi nhận trong doanh thu hoạt động tài chính.

Ví dụ: PVD khoan cho Petronas (Malaysia) và ghi nhận phải thu khách hàng 10 triệu USD vào tháng 6/2025. Tỷ giá lúc này là 26,000 VND/USD, nên kế toán ghi nhận khoản phải thu tương đương 260 tỷ VND.

Đến thời điểm Petronas thanh toán vào tháng 8/2025, tỷ giá tăng lên 26,200 VND/USD. Lúc này, khi quy đổi lại sang VND, số tiền phải thu 10 triệu USD có giá trị 262 tỷ VND.

→ PVD ghi nhận khoản lãi chênh lệch tỷ giá 2 tỷ VND (262 tỷ – 260 tỷ) trong doanh thu hoạt động tài chính.

7. Chi phí tài chính

7.1. Lãi tiền vay

Đây là chi phí sử dụng vốn vay và là một khoản thuộc chi phí tài chính vì nó liên quan đến hoạt động huy động và sử dụng vốn (tài chính), không phải hoạt động kinh doanh cốt lõi (dịch vụ khoan hay kỹ thuật giếng khoan).

PVD phải trả lãi tiền vay cho các khoản vay có lãi suất, bao gồm vay ngân hàng, vay trái phiếu, hoặc vay nội bộ.

Tổng các khoản vay có lãi suất của PVD tính đến cuối Q3.25 là 4,107 tỷ đồng.

7.2. Lỗ chênh lệch tỷ giá

Đây là khoản chi phí phát sinh do biến động tỷ giá hối đoái giữa đồng tiền ghi sổ (VND) và đồng ngoại tệ mà doanh nghiệp sử dụng trong giao dịch (chủ yếu là USD).

Giả sử PVD có khoản vay 100 triệu USD.

• Tại cuối Q2.25, tỷ giá là 26,000 VND/USD, nên khoản vay được ghi nhận trong phần nợ phải trả của Bảng CĐKT tương đương 2,600 tỷ VND.

• Tại cuối Q3.25, tỷ giá tăng lên 26,200 VND/USD, nên giá trị khoản vay khi quy đổi sang VND tăng lên 2,620 tỷ VND.

→ Chênh lệch 20 tỷ VND (2,620 – 2,600) chính là lỗ chênh lệch tỷ giá ghi nhận vào trong Chi phí tài chính của Báo cáo KQKD.

Tóm lại qua 2 ví dụ trên:

• Khoản phải thu bằng USD: tỷ giá tăng → lãi chênh lệch tỷ giá (doanh thu tài chính).

• Khoản vay bằng USD: tỷ giá tăng → lỗ chênh lệch tỷ giá (chi phí tài chính).

8. Lãi/lỗ trong công ty liên doanh, liên kết

Đây là phần lợi nhuận (hoặc thua lỗ) mà doanh nghiệp ghi nhận theo tỷ lệ góp vốn tại cty liên doanh, liên kết. Mọi người xem bảng bên dưới để phân biệt 3 loại hình đầu tư tài chính dài hạn:

Để biết PVD đầu tư tài chính dài hạn vào đâu, chúng ta có thể xem thuyết minh trang 9 ở BCTC HN Q3.25 - trình bày danh sách các cty con, cty liên doanh, liên kết và thuyết minh V.02 trang 15 - trình bày chi tiết biến động của các khoản đầu tư này.

Cuối Q3.25, đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết của PVD có giá trị hợp lý là 792 tỷ đồng. Lãi từ cty liên doanh, liên kết trong 9 tháng đầu năm 2025 là 81.6 tỷ đồng (trang 5, BCTC HN Q3.25 của PVD). => Tỷ suất sinh lời là 10.3% (81.6 / 792) trong 9 tháng, vượt xa lãi suất tiền gửi nên chúng ta có thể đánh giá các khoản đầu tư này của PVD có hiệu quả tốt.

9&10. Chi phí bán hàng & quản lý doanh nghiệp

Hồi mới tập tành đọc BCTC, Kiên từng loạn hết cả lên vì không phân biệt nổi giá vốn, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Nên nếu ACE nắm rõ được bảng dưới đây, coi như tiết kiệm được cả đống thời gian mò mẫm rồi đấy.

Chúng ta có thể tóm gọn các loại chi phí (CP) ở trên là:

Giá vốn = chi phí tạo ra hàng bán.
CP bán hàng = chi phí để bán hàng.
CP quản lý doanh nghiệp = chi phí để vận hành bộ máy.
CP tài chính = chi phí dùng vốn.
CP khác = chi phí bất thường.

11. Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh

LN thuần từ hoạt động kinh doanh Q3.25 = Lợi nhuận gộp + Doanh thu tài chính - CP tài chính + Lãi/lỗ trong công ty liên doanh, liên kết - CP bán hàng - CP quản lý doanh nghiệp.

= 609 + 40 - 98 + 35 - 10 - 198 = 378 tỷ đồng.

12. Thu nhập khác

Thu nhập khác trong Q3.25 của PVD rất nhỏ, không đáng chú ý. Quay lại Q1.25, PVD có thu nhập từ thanh lý tài sản cố định khá đáng kể là 111.6 tỷ đồng từ bán giàn khoan đất liền PV DRILLING 11 và lãi vay được miễn giảm 27.1 tỷ đồng.

Khi nghe tên của các loại thu nhập này chúng ta có thể hình dung chúng là những khoản thu không phát sinh từ hoạt động kinh doanh chính của doanh nghiệp hay đầu tư tài chính thường xuyên, mà đến từ những sự kiện ngẫu nhiên hoặc không lặp lại.

13. Chi phí khác

Đi cùng với thu nhập khác có thể có khoản chi phí khác đối ứng. Ví dụ: PVD bán giàn PV DRILLING 11 trong Q1.25, cty ghi nhận thu nhập khác 111.6 tỷ đồng. Khi ấy, PVD cũng phải trừ đi giá trị còn lại của giàn và chi phí thanh lý, nhượng bán là 80.1 tỷ đồng.
→ Như vậy, lợi nhuận từ việc bán giàn khoan thực tế là 31.5 tỷ đồng (111.6 – 80.1).

Một chi phí khác có thể gây ra sự khó hiểu là chi phí khấu hao. Vì chi phí khấu hao nằm trong chi phí khác nên ắt hẳn đây là phần khấu hao không còn phục vụ hoạt động thường xuyên của doanh nghiệp (kinh doanh chính, khâu bán hàng và quản lý doanh nghiệp). Từ lập luận này, Kiên nhớ tới chi tiết mình đã đọc trong BCTN năm 2024 của PVD như hình bên dưới.

PV DRILLING V là giàn khoan nước sâu duy nhất của PVD, nhưng có thể nói là số phận khá lận đận. Giàn này đi vào hoạt động từ năm 2011, nhưng đến giai đoạn Q2/2014 – Q1/2016, khi giá dầu rơi mạnh từ trên 100 USD/thùng xuống còn 27.76 USD/thùng, thì thị trường khoan nước sâu gần như tê liệt. Hậu quả là PV DRILLING V nằm không suốt từ tháng 11/2016 đến đầu tháng 1/2022 - tức gần 5 năm trời.

Mãi đến ngày 28/1/2022, giàn mới được tái khởi động để phục vụ chiến dịch khoan của Brunei Shell Petroleum (BSP) tại vùng biển Brunei, theo hợp đồng 6 năm chắc chắn và 4 năm gia hạn.

Từ thông tin này, có thể suy đoán rằng khi tái khởi động giàn PV DRILLING V, PVD đã phải thay cụm thiết bị khoan mới để phù hợp với điều kiện địa chất và tiêu chuẩn kỹ thuật của khu vực Brunei. Còn cụm cụm thiết bị khoan cũ sau khi tháo ra hiện vẫn chưa có phương án sử dụng hoặc khai thác khả thi, nên PVD đang bảo quản và tìm hướng tận dụng lại. Trong giai đoạn chờ việc, PVD vẫn phân bổ chi phí khấu hao cho tài sản nằm không này - đó chính là lý do chi phí khấu hao xuất hiện trong chi phí khác trên Báo cáo KQKD.

14. Lợi nhuận khác

Lợi nhuận khác Q3.25 = Thu nhập khác - CP khác.

= 0 - 12 = -12 tỷ.

15. Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế

Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế Q3.25 = Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh + Lợi nhuận khác.

= 378 + (-12) = 366 tỷ đồng.

16&17. Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành & hoãn lại

Thuế TNDN hiện hành là phần thuế doanh nghiệp phải nộp ngay trong năm, tính trên lợi nhuận chịu thuế theo quy định pháp luật thuế.

Thuế TNDN hoãn lại là phần thuế sẽ nộp hoặc được hoàn trong tương lai, phát sinh do chênh lệch tạm thời giữa kế toán và thuế.

Hiểu đơn giản là:

Hiện hành = thuế nộp ngay.
Hoãn lại = thuế ghi nhận tạm, sẽ điều chỉnh sau.

18. Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp

LNST thu nhập doanh nghiệp Q3.25 = Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế - hai chi phí thuế ở trên.

= 366 - 89 - 0 = 277 tỷ đồng.

* Lãi ròng thực sự dành cho cổ đông sở hữu cổ phiếu

Lãi ròng thực sự dành cho cổ đông sở hữu cổ phiếu chính là phần LNST thuộc về cổ đông của công ty mẹ, chứ không phải LNST hợp nhất 277 tỷ đồng ở trên.

Khi đầu tư vào một doanh nghiệp có nhiều công ty con, nếu doanh nghiệp không sở hữu 100% vốn tại tất cả các công ty con, thì một phần LNST của các công ty đó sẽ thuộc về cổ đông không kiểm soát (tức là các cổ đông khác ngoài công ty mẹ).

Ví dụ: PVD có 7 công ty con, trong đó 5 công ty con PVD sở hữu 100%, còn 2 công ty con có cổ đông ngoài.

Lúc này:

LNST của (cổ đông) công ty mẹ trong BCTC hợp nhất

= LNST của công ty mẹ trong BCTC riêng + Tổng LNST mà công ty mẹ được hưởng từ các công ty con theo tỷ lệ sở hữu.

===

Vậy là Kiên đã hoàn thành bài chia sẻ về cách đọc hiểu Báo cáo kết quả kinh doanh, minh họa qua BCTC Q3.25 của PVD. Hy vọng bài viết này sẽ giúp mọi người có thêm kiến thức hữu ích trên hành trình khám phá những doanh nghiệp thú vị trên sàn chứng khoán.

Nhiều ACE hay hỏi Kiên rằng: Không có nền tảng tài chính thì có học phân tích cơ bản được không? Vậy là mọi người không biết rằng khi Kiên mới tốt nghiệp ngành tài chính ngân hàng, xem BCTC chỉ biết đọc đúng hai dòng: Doanh thu và Lợi nhuận.

Trong quá trình dạy học, Kiên cũng thấy nhiều anh chị học kế toán, kiểm toán vẫn phải học lại từ đầu. Vì đơn giản, lý thuyết và thực tế đầu tư khác xa lắm. Cũng như việc học đại học 4 năm xong, vào công ty vẫn phải được đào tạo lại vậy.

Nếu Kiên đã đi được từ con số 0 đến hôm nay thì chẳng có lý do gì ACE lại không thể làm được. Quan trọng là bắt đầu và kiên trì với nó.

Đọc Hiểu Bảng Cân Đối Kế Toán | Phần 1 - Trần Trung Kiên

Ở bài viết này, Kiên sẽ hướng dẫn tiếp cách đọc hiểu các khoản mục quan trọng trong phần nguồn vốn của Bảng CĐKT và tiếp tục lấy Báo cáo tài chính (BCTC) Q3.25 của PVD làm ví dụ minh họa.

Cấu trúc nguồn vốn của PVD bao gồm 3 phần: 5,267 tỷ đồng nợ ngắn hạn, 4,485 tỷ đồng nợ dài hạn và 17,163 tỷ đồng vốn chủ sở hữu. Chúng ta sẽ cùng nhau khám phá từng phần một ở bên dưới.

1. Nợ ngắn hạn

1.1. Phải trả người bán ngắn hạn

Phải trả người bán ngắn hạn phản ánh số tiền còn phải trả cho nhà cung cấp có thời hạn thanh toán còn lại không quá 12 tháng. Sở dĩ PVD chỉ thuyết minh (TM) một khách hàng là Borr Jack-up XXXII INC là do số dư phải trả đối với nhà cung cấp này chiếm tỷ trọng đáng kể là hơn 10% (170 / 1,641), còn số dư phải trả nhiều nhà cung cấp khác không đáng kể, chiếm tỷ trọng một vài phần trăm chẳng hạn.

Trong mô hình kinh doanh của mình, ngoài cho thuê giàn sở hữu thì PVD còn đi thuê lại giàn của các đối tác, sau đó cho thuê lại. Khi tìm kiếm từ khóa: Borr - PV Drilling, Kiên tìm được thông tin hồi tháng 7/2025, PVD thuê lại giàn khoan của Borr để cung cấp cho Công ty Liên doanh Điều hành Hoàng Long - Hoàn Vũ thực hiện chiến dịch khoan 2 mỏ dầu khí trong nước.

PV Drilling ký Hợp đồng cung cấp 2 giàn khoan cho Hoàng Long – Hoàn Vũ JOC

1.2. Người mua trả tiền trước ngắn hạn

Khoản mục này phản ánh số tiền người mua ứng trước để mua hàng hóa và dịch vụ của PVD và cty có nghĩa vụ cung cấp không quá 12 tháng. Sở dĩ PVD không thuyết minh chi tiết khoản mục này vì giá trị của nó là 238 tỷ đồng, không phải là lớn đối với quy mô của cty. Tuy vậy, kiểm toán có thể nghĩ khác nên chúng ta có thể rà soát trong BCTC kiểm toán năm hay BCTC soát xét bán niên gần nhất để tìm thêm thông tin.

Khi rà soát BCTC soát xét bán niên gần nhất, Kiên thấy có thuyết minh khách hàng Fluides Service Technologies đặt cọc trước hơn 84 tỷ đồng vào ngày 30/6/2025. Đây là một cty có trụ sở ở Pháp, tuổi đời hơn 50 năm, hoạt động trong lĩnh vực đo đạc, thiết kế và sản xuất các loại máy móc chuyên dụng và chủ yếu phục vụ ngành Dầu khí. Trong Báo cáo thường niên 2024, Kiên cũng thấy cty này xuất hiện ở trang số 57: “hợp đồng cung cấp Chemical Injection Package (Fludies)”. Từ đây, chúng ta có thể suy đoán cty này đặt cọc trước để PVD cung cấp hệ thống phun hóa chất trong ngành dầu khí (Chemical Injection Package).

Có một điều thú vị là trong phần Người mua trả tiền trước sẽ không thấy thuyết minh khoản đặt cọc thuê giàn khoan của các nhà thầu dầu khí. Mà thậm chí, PVD muốn tham gia chiến dịch khoan của họ thì phải đặt cọc (ký quỹ).

Trong khoản Phải thu khác có số dư ký quỹ thực hiện hợp đồng với khách hàng Pertamina ở cuối Q3.25 là hơn 208 tỷ đồng. PVD đang có 2 hợp đồng cung cấp giàn khoan PV DRILLING II & III dài hạn với khách hàng ở Indonesia này. Như vậy, đây là một chi tiết đặc biệt về PVD mà chúng ta cần lưu ý khi phân tích BCTC của cty này.

1.3. Chi phí phải trả ngắn hạn

Khoản mục này phản ánh các chi phí đã phát sinh nhưng chưa có hóa đơn hoặc chưa đến hạn thanh toán trong vòng 12 tháng, nên được trích trước để đảm bảo ghi nhận đúng giá vốn và chi phí của kỳ hiện tại.

Ví dụ:

• Chi phí trích trước tạm tính giá vốn cho hoạt động của các giàn khoan (712 tỷ đồng): Là những khoản chi phí vận hành giàn khoan mà kế toán phải ước tính để ghi nhận vào giá vốn trong kỳ, dù chưa thực thanh toán.

  Ví dụ: Cuối tháng 8/2025, PVD thuê tàu của TOS để kéo giàn khoan từ cảng ra vị trí khoan ngoài khơi. Theo hợp đồng, đến ngày 5/10/2025 PVD mới thanh toán, nhưng vì dịch vụ đã được sử dụng trong Q3.25, nên kế toán cần tạm tính khoản chi này và ghi nhận vào giá vốn trong Báo cáo kết quả kinh doanh (KQKD) Q3.25, nhằm phản ánh đúng chi phí thực tế phát sinh của kỳ. (Tương tự cho chi phí trích trước tạm tính giá vốn cho hoạt động cung ứng hàng hóa và dịch vụ.)

• Chi phí lãi vay trích trước (711 tỷ đồng): Là phần lãi vay ngân hàng đã phát sinh nhưng chưa đến kỳ trả, được tạm ghi nhận vào chi phí tài chính trong Báo cáo KQKD, nhằm phản ánh đúng chi phí thực tế của kỳ.

Một ví dụ siêu dễ hiểu trong đời sống:

Giả sử bạn vay ngân hàng 1 tỷ đồng trong 1 năm với lãi suất 12%/năm, thanh toán lãi 10 triệu đồng/tháng vào ngày 5 hằng tháng, bắt đầu từ ngày 5/7/2025.

• Trong tháng 7 và tháng 8/2025, bạn đã thanh toán tổng cộng 20 triệu đồng tiền lãi vay.

• Riêng tháng 9/2025, dù đến ngày 5/10/2025 mới đến kỳ trả lãi, nhưng để phản ánh đúng chi phí phát sinh trong Q3.25, bạn cần tạm tính 10 triệu đồng vào chi phí lãi vay của tháng 9/2025 rồi treo nó ở khoản mục Chi phí phải trả ngắn hạn - Chi phí lãi vay trích trước trên Bảng CĐKT.

• Như vậy, trên Báo cáo KQKD Q3.25, tổng chi phí lãi vay sẽ là 30 triệu đồng (bao gồm tháng 7, 8, 9), còn trên Bảng CĐKT, mục Chi phí phải trả ngắn hạn - Chi phí lãi vay trích trước sẽ thể hiện 10 triệu đồng - là khoản lãi tháng 9 đã phát sinh nhưng chưa thanh toán.

1.4. Vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn

• “Ngắn hạn” là những khoản phải trả trong vòng 12 tháng tới.

• “Vay” ở đây là mượn tiền phải trả lãi. Ví dụ: PVD vay 100 tỷ đồng từ ngân hàng Vietinbank trong 3 tháng để mua công cụ, dụng cụ cho mảng dịch vụ kỹ thuật giếng khoan.

• “Thuê tài chính” là dạng doanh nghiệp thuê tài sản nhưng có bản chất như mua trả góp.

Trong BCTC hợp nhất Q3.25, PVD không có thuê tài chính, thể hiện qua việc không xuất hiện khoản “Tài sản cố định thuê tài chính” ở phần tài sản. Ngược lại, trong BCTC hợp nhất Q3.25 của TOS, mục này có ghi nhận, cho thấy TOS đang có hợp đồng thuê tài chính.

Tóm lại, các khoản nợ ngắn hạn phản ánh nghĩa vụ tài chính mà PVD phải thanh toán trong vòng 12 tháng tới. Bây giờ, chúng ta cùng chuyển sang phần nợ dài hạn.

2. Nợ dài hạn

Các khoản mục trong nợ dài hạn có bản chất tương tự như nợ ngắn hạn, điểm khác biệt nằm ở thời hạn thanh toán còn lại vượt quá 12 tháng.
Ví dụ: Phần dư nợ gốc của khoản vay đầu tư giàn khoan mà thời hạn trả nợ còn lại trên 12 tháng (từ năm thứ 2) sẽ được xếp vào nợ dài hạn.

Sau khi hiểu rõ bức tranh nợ ngắn hạn và nợ dài hạn, chúng ta sẽ đến phần cuối cùng trong cấu trúc nguồn vốn của PVD - vốn chủ sở hữu, phản ánh phần tài sản ròng thuộc về cổ đông sau khi lấy tổng tài sản trừ đi toàn bộ nghĩa vụ nợ.

3. Vốn chủ sở hữu

Bản chất và ví dụ của các khoản mục trong phần Vốn chủ sở hữu được tóm gọn trong bảng dưới đây:

Như vậy, với bài viết tìm hiểu về các khoản mục quan trọng trong phần nguồn vốn, Kiên chính thức khép lại chủ đề đọc hiểu Bảng cân đối kế toán. Hy vọng rằng qua hai bài vừa rồi, Kiên đã truyền cảm hứng cho mọi người tự đào sâu vào Bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp mà mình quan tâm.

Nhớ lại hồi mới bắt đầu mò mẫm Báo cáo tài chính, Kiên chỉ biết đọc đúng 2 dòng là doanh thu và lợi nhuận. Nhưng như một con tàu luôn tiến về phía trước, bây giờ Kiên có thể phân tích ngon lành Báo cáo tài chính của những doanh nghiệp trong vòng tròn hiểu biết của mình. Điều này giúp ích cho Kiên rất nhiều. Giống như giữa cơn giông bão, một cái cây vẫn đứng vững khi rễ của nó đã ăn sâu vào lòng đất.

Trước hết, chúng ta cùng xem mô hình kinh doanh của cty này ở hình bên dưới.

PVD cung cấp và vận hành giàn khoan cho các nhà thầu dầu khí – bao gồm cả giàn do PVD sở hữu lẫn giàn thuê lại từ đối tác. Bên cạnh đó, PVD còn cung cấp các dịch vụ kỹ thuật giếng khoan và dịch vụ phụ trợ khác, không chỉ đi kèm với các giàn khoan do mình vận hành mà còn phục vụ những giàn khoan bên ngoài khác. Thị trường kinh doanh của PVD tập trung chủ yếu ở khu vực Đông Nam Á, bao gồm: Việt Nam, Malaysia, Indonesia và Brunei.

Tiếp theo, hình ở dưới cho chúng ta cái nhìn tổng quan về Bảng CĐKT cho biết giá trị của các chỉ tiêu vào thời điểm cuối Q3.25, tức ngày 30/9/2025, bao gồm:

• Tổng tài sản = Tổng nguồn vốn = 26,916 tỷ đồng;

• Phần tài sản bao gồm: Tài sản ngắn hạn = 8,632 tỷ đồng và Tài sản dài hạn = 18,284 tỷ đồng;

• Phần nguồn vốn (nguồn hình thành tài sản) gồm: Nợ ngắn hạn = 5,267 tỷ đồng, Nợ dài hạn = 4,485 tỷ đồng, và Vốn chủ sở hữu = 17,163 tỷ đồng.

Tài sản được định nghĩa là nguồn lực mà doanh nghiệp kiểm soát và có thể đem lại lợi ích kinh tế trong tương lai. Ví dụ: Tiền gửi ngân hàng là nguồn lực mà PVD kiểm soát và có thể đem lại lợi ích kinh tế trong tương lai - chính là lãi tiền gửi thu về.

1. Tài sản ngắn hạn

1.1. Tiền và các khoản tương đương tiền, đầu tư tài chính ngắn hạn

Ngoài việc dùng kiến thức sẵn có để suy đoán các khoản mục trên Bảng CĐKT là gì trong thực tế thì chúng ta có thể đọc thêm phần “thuyết minh” (TM) để tìm hiểu thêm. Ví dụ khoản mục Tiền được thuyết minh ở V.01, còn khoản mục Đầu tư tài chính ngắn hạn có thuyết minh là V.02.

ản mục khoản tương đương tiền không được thuyết minh nhưng trong phần Các chính sách kế toán áp dụng ở trang số 11 của BCTC hợp nhất Q3.25, PVD cũng cho biết nó là gì.

1.2. Các khoản phải thu ngắn hạn

Trong các khoản phải thu ngắn hạn thì phải thu của khách hàng ngắn hạn chiếm tỷ trọng lớn nhất.

Phải thu của khách hàng ngắn hạn phản ánh số tiền còn phải thu của khách hàng có kỳ hạn thu hồi còn lại không quá 12 tháng. Ví dụ: Doanh thu cung cấp dịch vụ khoan là 500 tỷ nhưng khách hàng mới thanh toán 200 tỷ, còn lại 300 tỷ thanh toán trong vòng 20 ngày thì khoản tiền 300 tỷ này sẽ được ghi nhận vào khoản mục Phải thu của khách hàng ngắn hạn.

Chúng ta có thể tìm kiếm trên google tên của các khách hàng xuất hiện trong khoản mục này để tìm hiểu rõ lai lịch và đánh giá mức độ tin cậy. Ví dụ khoản phải thu của khách hàng PT. JIMMULYA vào cuối Q3.25 là 839 tỷ đồng, tăng gần gấp đôi so với đầu năm là 458 tỷ đồng. Khi tìm kiếm thông tin khách hàng này trên google thì biết được rằng cty này là một nhà thầu dịch vụ năng lượng thành lập năm 1995, có trụ sở ở Indonesia, hoạt động thăm dò, đặc biệt là hoạt động địa chấn, trong hơn 30 năm qua trên khắp Indonesia và các khu vực khác ở Đông Nam Á.

Ngoài ra, khi rà soát BCTC của các kỳ trước thì chúng ta sẽ thấy khách hàng này cũng đã có giao dịch lâu dài với PVD từ Q4.22 nên khá đáng tin cậy.

Nói thêm về hành trình chinh phục thị trường Indonesia của PVD: PVD bắt đầu cung cấp dịch vụ khoan cho khách hàng Premier Oil Indonesia tại thị trường Indonesia tiềm năng nhưng cũng vô cùng khó tiếp cận từ tháng 7/2022. Sau chiến dịch khoan cho Premier Oil Indonesia, giàn PV DRILLING II tiếp tục ở lại Indonesia thực hiện hợp đồng khoan cho nhà thầu dầu khí Pertamina trong 3 năm tiếp theo. Sau đó, PVD đã tiếp tục trúng thầu cung cấp giàn khoan PV DRILLING III cho chiến dịch khoan của Pertamina ONWJ tại vùng biển Tây Bắc Java và phía Đông Nam Sumatra, Indonesia với thời hạn hợp đồng lên đến 3 năm chắc chắn và 2 năm tùy chọn gia hạn, bắt đầu từ tháng 5/2025. Với việc cung cấp 2 giàn khoan tại thị trường Indonesia, PVD đã trở thành một trong hai nhà thầu khoan có thị phần lớn nhất tại “đất nước vạn đảo”.

Như vậy, chúng ta có thể lý giải được lý do tại sao khoản phải thu của khách hàng PT. JIMMULYA vào cuối Q3.25 là 839 tỷ đồng, tăng gần gấp đôi so với đầu năm là 458 tỷ đồng.

Indonesia hiện là một trong những thị trường trọng điểm tại Đông Nam Á trong lĩnh vực khai thác dầu khí với nhu cầu sử dụng giàn khoan tự nâng luôn duy trì ở mức cao. Với mục tiêu tăng sản lượng khai thác lên đến 1 triệu thùng/ngày vào năm 2030, Indonesia sẽ cần duy trì từ 8-10 giàn khoan tự nâng hoạt động liên tục, mở ra nhiều cơ hội cho các nhà thầu khoan và đơn vị cung cấp dịch vụ khoan có năng lực. Chính vì lý do đó, liên doanh PVD Indonesia đã được thành lập vào ngày 15/5/2025 nhằm mục tiêu phát triển dịch vụ cung cấp giàn khoan và dịch vụ kĩ thuật giếng khoan của PVD tại thị trường tiềm năng này.

1.3. Hàng tồn kho

Hàng tồn kho của PVD chủ yếu là nguyên vật liệu dùng để sản xuất công cụ, dụng cụ và sản phẩm phục vụ cho hoạt động khoan của các giàn PVD sở hữu và giàn đối tác. Ví dụ trong năm 2024, PVD có một hợp đồng lớn cung ứng vật tư thiết bị là cung cấp Flexible Flowlines (ống mềm) cho PVEP-POC với giá trị khoảng 22.5 triệu USD.

Flexible Flowlines là ống mềm chịu áp lực cao dùng để vận chuyển dầu, khí, nước hoặc hóa chất giữa các đầu giếng* và giàn khai thác. (*Đầu giếng là hệ thống van và khớp nối áp lực cao được lắp ở miệng giếng khoan, có nhiệm vụ giữ kín, kiểm soát dòng dầu khí, và kết nối giếng với hệ thống khai thác.)

Các từ viết tắt trong hình:

• CPP (Central Processing Platform): Giàn xử lý trung tâm.

• LQP (Living Quarters Platform): Giàn sinh hoạt.

• Flare Tower: Tháp đuốc đốt khí.

• KLWA, KLWB, CVWA, AQWA: (Wellhead Platform): Các giàn đầu giếng.

• Gas Export: Đường ống xuất khí (màu xanh dương).

• FSO (Floating Storage and Offloading): Tàu chứa và xuất dầu nổi.

Trong hình trên, đường ống mềm chính là các ống màu xanh da trời. Lý do dùng ống mềm ở đoạn CPP – FSO là vì tàu FSO có thể trôi nhẹ theo sóng gió, nên cần ống có khả năng uốn cong và dao động mà không bị gãy - đúng với chức năng của Flexible Flowlines (ống mềm).

2. Tài sản dài hạn

Trong phần Tài sản dài hạn, chúng ta sẽ đi tìm hiểu 2 khoản mục có tỷ trọng lớn nhất là Tài sản cố định (TSCĐ) hữu hình và Tài sản dở dang dài hạn.

2.1. Tài sản cố định hữu hình

Trong thuyết minh TSCĐ hữu hình, máy móc, thiết bị, chính là các giàn khoan của PVD, có số dư nguyên giá hồi đầu năm lớn nhất là 25,903 tỷ đồng. Nguyên giá là tổng giá trị ban đầu của TSCĐ, bao gồm giá mua và tất cả các chi phí liên quan trực tiếp để đưa tài sản đó vào trạng thái sẵn sàng khai thác. Ví dụ PVD mua giàn khoan PV DRILLING VIII, một giàn đã dừng hoạt động hoàn toàn, hồi tháng 12/2024 với giá 45 triệu USD. Sau đó PVD đã chi ra khoảng 36 triệu USD để tái khởi động và nâng cấp giàn khoan này. => Nguyên giá của giàn PV DRILLING VIII được ghi nhận vào TSCĐ hữu hình là 81 triệu USD (45 + 36) hay 2,151 tỷ đồng (dòng “Mua trong năm” ở cột “Máy móc, thiết bị” ở hình trên).

Do trong quá trình vận hành, giàn khoan sẽ bị hao mòn tự nhiên theo thời gian hoặc lỗi thời về công nghệ. Giống như một chiếc xe, sau một thời gian sử dụng sẽ xuống cấp dần hoặc bị “lép vế” khi hãng ra mẫu mới hiện đại hơn. Để phản ánh đúng thực trạng đó, doanh nghiệp phải trích khấu hao TSCĐ tức là phân bổ dần giá trị tài sản vào chi phí trong suốt thời gian sử dụng.

Phổ biến nhất là phương pháp khấu hao theo đường thẳng, tức mỗi năm trích một khoản bằng nhau. Ví dụ: Nếu giàn khoan PV DRILLING VIII được khấu hao đều trong 15 năm, thì mỗi năm chi phí khấu hao là: 2,151 / 15 = 143.4 tỷ đồng.

Tuy nhiên, tại PVD, riêng TSCĐ là giàn khoan lại được khấu hao theo số giờ hoạt động, phản ánh đúng mức độ sử dụng thực tế của từng giàn.

Giả sử giàn PV DRILLING VIII có thời gian hữu dụng 15 năm và được cho thuê liên tục trong toàn bộ giai đoạn đó, thì tổng giá trị khấu hao sẽ tương đương với phương pháp đường thẳng là 143.4 tỷ đồng/năm.
Nhưng nếu giàn “thất nghiệp” trong 5 năm đầu, thì 5 năm đó không trích khấu hao, và toàn bộ chi phí khấu hao sẽ dồn vào 10 năm còn lại. Khi đó, mỗi năm khấu hao sẽ là:
2,151 / 10 = 215.1 tỷ đồng, cao hơn 71.7 tỷ đồng (215.1 - 143.4) so với mức khấu hao theo phương pháp đường thẳng.

2.2. Tài sản dở dang dài hạn

Khoản mục lớn thứ hai trong phần tài sản dài hạn là Tài sản dở dang dài hạn, với số dư cuối Q3.25 đạt 1,735 tỷ đồng. Theo thuyết minh, cty cho biết khoản này chủ yếu là chi phí liên quan đến giàn khoan PV DRILLING IX. Đầu tháng 11/2025, giàn khoan này đã được kéo tới cảng Rotterdam (Hà Lan) để chuẩn bị lên tàu vận tải chuyên dụng (heavy lift vessel), thực hiện hành trình vận chuyển về Việt Nam.

Dự kiến cuối tháng 12/2025, giàn sẽ cập cảng Việt Nam, sẵn sàng bước vào giai đoạn tái khởi động tiếp theo trước khi chính thức tham gia chiến dịch khoan mới vào tháng 4/2026. Như vậy, phải đến BCTC Q1.26 hoặc Q2.26, giàn khoan này mới được kết chuyển sang TSCĐ hữu hình.

Giá trị của giàn PV DRILLING IX cũng sẽ tiếp tục tăng do còn phát sinh chi phí đại tu trong “giai đoạn tái khởi động tiếp theo”. Trường hợp này tương tự như giàn PV DRILLING VIII, vốn có số dư tại Tài sản dở dang dài hạn là 1,165 tỷ đồng vào ngày 1/1/2025, nhưng đến 30/9/2025, khi kết chuyển sang TSCĐ, giá trị đã tăng lên khoảng 2,151 tỷ đồng.

Tóm lại, trong bài viết này, Kiên đã hướng dẫn cách tìm hiểu những khoản mục quan trọng trong phần Tài sản của Bảng cân đối kế toán, thông qua BCTC hợp nhất Q3.25 của PVD. Khi hiểu rõ doanh nghiệp mình đang nắm giữ sở hữu những loại tài sản nào, chúng mang lại giá trị kinh tế ra sao trong tương lai, chúng ta có thể yên tâm nắm giữ trước những biến động thất thường của thị trường.

ACE nào chưa nắm vững các chỉ số tài chính, thì làm các bước sau nhé:

1. Dựa vào bài viết sau để biết công thức tính:

2. Mở file PDF báo cáo tài chính của doanh nghiệp mình quan tâm để lấy số liệu tính toán từng chỉ số tài chính.

3. Đối chiếu với file FA của Kiên ở đây: https://zalo.me/g/eszxml790

4. Nếu thấy chênh lệch thì nhắn tin để Kiên hướng dẫn.

5. Còn nếu tính ra đúng rồi thì đọc tiếp ý nghĩa của chỉ số, xem thuyết minh BCTC của các khoản mục cấu thành nên công thức, để hình dung trong thực tế nó là cái gì.

6. Xem chỉ số đó biến động như thế nào qua các quý ở biểu đồ trong file FA để cảm nhận sự biến chuyển trong nền tảng tài chính, kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Tính một lần chưa quen, nhưng 10 lần, 100 lần và qua vài mùa báo cáo tài chính thì tự nhiên nó sẽ trở thành “máu thịt”, không cần phải cố học thuộc lòng công thức hay ý nghĩa của các chỉ số đâu. 😄

Dưới đây là công thức (CT) và ý nghĩa (YN) của các chỉ số tài chính được sử dụng trong các biểu đồ của file FA ngành Phi tài chính. Nếu ACE mới bắt đầu làm quen với các chỉ số tài chính thì nên lấy file PDF BCTC của doanh nghiệp mình quan tâm, rồi tự tay tính toán và đối chiếu với kết quả trong file FA Kiên gửi cho Cộng đồng. Làm càng nhiều, các chỉ số tài chính này sẽ càng trở nên thân thuộc và dễ hiểu hơn.

Group tải file FA: https://zalo.me/g/eszxml790

1. Cấu trúc tài sản (tỷ đồng)

Tài sản là nguồn lực do doanh nghiệp (DN) kiểm soát và có thể thu được lợi ích kinh tế trong tương lai.

1.1. Tiền

CT: Tiền (tỷ đồng) = Tiền và các khoản tương đương tiền + Đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn ngắn hạn + Đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn dài hạn.

YN: Cho biết tổng lượng tiền và các khoản có thể chuyển đổi được thành tiền một cách khá chắc chắn là bao nhiêu.

1.2. Phải thu

CT: Phải thu (tỷ đồng) = Các khoản phải thu ngắn hạn + Các khoản phải thu dài hạn.

YN: Cho biết tổng các khoản tiền mà DN có quyền thu từ đối tượng khác trong tương lai, chủ yếu là do đã bán hàng chưa thu đủ tiền, hoặc phải thu về lãi cho vay.

1.3. Hàng tồn kho

Chỉ tiêu này bằng đúng số dư cuối kỳ của khoản mục Hàng tồn kho trong Bảng cân đối kế toán.

YN: Hàng tồn kho của DN là những tài sản được mua vào để sản xuất hoặc để bán trong kỳ sản xuất, kinh doanh. Ví dụ như trong ngành thép thì có các Hàng tồn kho như: 1/ Nguyên vật liệu đầu vào như quặng sắt, than cốc; 2/ Sản phẩm dở dang là hàng đang trong quá trình sản xuất chưa hoàn tất như phôi thép chờ cán thành thép dài; 3/ Thành phẩm là hàng đã sản xuất xong, sẵn sàng để bán như thép cuộn cán nóng, thép dài; 4/ Hàng hóa là hàng mua về để bán lại mà không qua sản xuất như DN thương mại TLH mua thép dài của HPG với số lượng lớn để bán lại cho các đại lý nhỏ.

1.4. Tài sản cố định

Chỉ tiêu này bằng đúng số dư cuối kỳ của khoản mục Tài sản cố định trong Bảng cân đối kế toán.

YN: Tài sản cố định là những tài sản có giá trị lớn và thời gian sử dụng dài, được DN nắm giữ để phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh chứ không phải để bán như Hàng tồn kho. Ví dụ như nhà máy, phương tiện vận tải, tòa nhà văn phòng, phần mềm máy tính, quyền sử dụng đất.

1.5. Tài sản dở dang

Chỉ tiêu này bằng đúng số dư cuối kỳ của khoản mục Tài sản dở dang dài hạn trong Bảng cân đối kế toán.

YN: Tài sản dở dang (dài hạn) là số tiền DN đã chi ra cho các dự án hoặc công trình có thời gian thực hiện dài, chưa hoàn thành và chưa đủ điều kiện để ghi nhận là tài sản cố định, hàng tồn kho hay bất động sản đầu tư. Ví dụ: 1/ Nhà máy đang xây, khi hoàn thành đưa vào khai thác thì sẽ kết chuyển vào Tài sản cố định; 2/ Dự án bất động sản đang triển khai, khi hoàn thành sẽ kết chuyển vào Hàng tồn kho để chờ bán hoặc kết chuyển vào Bất động sản đầu tư để chờ cho thuê hay kết chuyển vào Tài sản cố định để sử dụng nội bộ (tòa nhà làm văn phòng công ty chẳng hạn).

1.6. Bất động sản đầu tư

Chỉ tiêu này bằng đúng số dư cuối kỳ của khoản mục Bất động sản đầu tư trong Bảng cân đối kế toán.

YN: Bất động sản đầu tư là bất động sản mà DN nắm giữ để cho thuê, chờ tăng giá, hoặc cả hai, chứ không phải để sử dụng trong sản xuất, không dùng cho nội bộ hay để bán trong kỳ hoạt động thông thường. Ví dụ: DN có tòa nhà văn phòng hay dự án khu công nghiệp để cho thuê.

1.7. Vốn góp

CT: Vốn góp (tỷ đồng) = Đầu tư vào công ty liên kết, liên doanh + Đầu tư góp vốn vào đơn vị khác + Dự phòng đầu tư tài chính dài hạn.

YN: Chỉ tiêu này phản ánh tổng số tiền (bao gồm cả dự phòng tổn thất) mà DN đã đầu tư dài hạn vào các đơn vị khác mà không trực tiếp kiểm soát hoặc vận hành.

1.8. Tài sản khác

CT: Tài sản khác (tỷ đồng) = Tổng tài sản – Tổng của tất cả chỉ tiêu từ 1.1 đến 1.7.

YN: Chỉ tiêu này cho biết các tài sản còn lại của DN có giá trị bao nhiêu vào cuối kỳ. Nếu chỉ tiêu này có giá trị lớn trong cấu trúc Tổng tài sản thì chúng ta cần phải đi tìm hiểu thêm.

2. Cấu trúc nguồn vốn (tỷ đồng)

Nguồn vốn là nguồn hình thành tài sản (những tài sản của DN do đâu mà có?).

CT: Nguồn vốn = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu.

Trong đó: Nợ phải trả = Vay dài hạn + Vay ngắn hạn + Nợ chiếm dụng. Vốn chủ sở hữu = Vốn góp của chủ sở hữu + Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối + Vốn chủ sở hữu khác.

2.1. Vay dài hạn

CT: Vay dài hạn (tỷ đồng) = Vay và nợ thuê tài chính dài hạn + Trái phiếu chuyển đổi.

YN: Cho biết tổng các khoản nợ (phải trả lãi vay) còn thời hạn trả trên 12 tháng kể từ thời điểm lập Báo cáo tài chính. Ví dụ: DN vay ngân hàng 500 tỷ đồng trong 10 năm để xây nhà máy.

2.2. Vay ngắn hạn

CT: Vay ngắn hạn (tỷ đồng) = Vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn.

YN: Cho biết các khoản nợ (phải trả lãi vay) đến hạn trả trong vòng 12 tháng tiếp theo kể từ thời điểm lập Báo cáo tài chính. Ví dụ: DN vay ngân hàng 50 tỷ đồng trong 3 tháng để mua hàng tồn kho.

2.3. Nợ chiếm dụng

CT: Nợ chiếm dụng (tỷ đồng) = Tổng nợ phải trả – Vay dài hạn – Vay ngắn hạn.

YN: Cho biết các khoản nợ chiếm dụng không phải trả lãi vay là bao nhiêu. Ví dụ: Khách hàng đặt cọc mua hàng của DN (Người mua trả tiền trước).

2.4. Vốn góp chủ sở hữu

CT: Vốn góp chủ sở hữu (tỷ đồng) = Vốn góp của chủ sở hữu.

YN: Cho biết tổng mệnh giá cổ phần mà cổ đông đã đăng ký mua và thanh toán. Ví dụ: DN có 100 triệu cổ phần mệnh giá 10,000 đồng/cp thì vốn góp của chủ sở hữu là 1,000 tỷ đồng.

2.5. Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối

CT: Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối (tỷ đồng) = Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối.

YN: Cho biết phần lãi ròng của DN chưa được chia cho cổ đông mà được giữ lại để tái đầu tư hoặc bù lỗ các kỳ trước.

2.6. Vốn chủ sở hữu khác

CT: Vốn chủ sở hữu khác (tỷ đồng) = Vốn chủ sở hữu – Vốn góp của chủ sở hữu – Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối.

YN: Cho biết phần còn lại của vốn chủ sở hữu là bao nhiêu. Ví dụ: Lợi ích của cổ đông không kiểm soát, quỹ đầu tư phát triển.

3. Cấu trúc Tài sản (%)

CT: Tỷ lệ chỉ tiêu trong phần tài sản (%) = Chỉ tiêu trong phần tài sản/Tổng tài sản.

YN: Biểu đồ này cho biết cứ 100 đồng Tổng tài sản thì các chỉ tiêu thành phần chiếm bao nhiêu đồng vào thời điểm cuối quý.

4. Cấu trúc Nguồn vốn (%)

CT: Tỷ lệ chỉ tiêu trong phần nguồn vốn (%) = Chỉ tiêu trong phần nguồn vốn/Tổng nguồn vốn.

YN: Biểu đồ này cho biết cứ 100 đồng Tổng nguồn vốn thì các chỉ tiêu thành phần chiếm bao nhiêu đồng vào thời điểm cuối quý.

5. Người mua trả tiền trước & Doanh thu chưa thực hiện

5.1. Người mua trả tiền trước

CT: Người mua trả tiền trước (tỷ đồng) = Người mua trả tiền trước ngắn hạn + Người mua trả tiền trước dài hạn.

YN: Là một khoản thanh toán trước (đặt cọc) được ghi nhận trong phần nợ chiếm dụng của DN (một khoản nợ và không phải trả lãi) cho đến khi hàng hóa hay dịch vụ được giao.

5.2. Doanh thu chưa thực hiện

CT: Doanh thu chưa thực hiện (tỷ đồng) = Doanh thu chưa thực hiện ngắn hạn + Doanh thu chưa thực hiện dài hạn.

YN: Là số tiền khách hàng đã trả trước cho một hoặc nhiều kỳ về cho thuê tài sản hay dịch vụ.

6. Dòng tiền thuần

6.1. Dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh

Là phần chênh lệch giữa tiền thu vào và tiền chi ra liên quan đến các hoạt động tạo ra doanh thu chủ yếu của DN (giao dịch với khách hàng, nhà cung cấp, người lao động và bao gồm cả việc mua/bán chứng khoán kinh doanh).

6.2. Dòng tiền thuần từ hoạt động đầu tư

Là phần chênh lệch giữa tiền thu vào và tiền chi ra có liên quan đến việc mua sắm, xây dựng, nhượng bán, thanh lý tài sản dài hạn và các khoản đầu tư tài chính (không bao gồm chứng khoán kinh doanh).

6.3. Dòng tiền thuần từ hoạt động tài chính

Là phần chênh lệch giữa tiền thu vào và tiền chi ra có liên quan đến tăng, giảm vốn chủ sở hữu và nợ gốc vay phải trả lãi.

6.4. Lưu chuyển tiền thuần

CT: Lưu chuyển tiền thuần = Tổng dòng tiền thuần từ 3 hoạt động trên (kinh doanh, đầu tư và tài chính).

YN: Lưu chuyển tiền thuần dương sẽ giúp gia tăng thêm lượng tiền và tương đương tiền so với đầu kỳ. Lưu chuyển tiền thuần âm sẽ làm giảm lượng tiền và tương đương tiền so với đầu kỳ.

7. Hiệu quả kinh doanh

7.1. Doanh thu thuần (DTT)

Công thức: DTT (tỷ đồng) = Số lượng hàng bán x Giá bán bình quân.

Ý nghĩa: Cho biết giá trị hàng hóa/dịch vụ mà DN bán ra trong kỳ.

7.2. Lợi nhuận gộp

CT: Lợi nhuận gộp (tỷ đồng) = DTT – Giá vốn = Số lượng hàng bán x (Giá bán bình quân – Giá vốn bình quân).

YN: Cho biết giá trị Lợi nhuận gộp mà DN tạo ra trong kỳ.

7.3. Biên lợi nhuận gộp

CT: Biên lợi nhuận gộp (%) = Lợi nhuận gộp/DTT, hoặc

Biên lợi nhuận gộp (%) = (DTT – Giá vốn hàng bán)/DTT = 1 – Giá vốn hàng bán/DTT.

YN: Cho biết cứ 100 đồng DTT bán ra thì DN tạo ra được bao nhiêu đồng lợi nhuận gộp.

7.4. Lãi ròng (Lợi nhuận sau thuế của công ty mẹ)

CT: Lãi ròng (tỷ đồng) = Lợi nhuận sau thuế của cổ đông DN mẹ.

YN: Cho biết phần lợi nhuận dành cho cổ đông của DN được hưởng trong một quý.

Lưu ý: BCTC hợp nhất được lập trên cơ sở hợp nhất báo cáo của công ty mẹ và các công ty con. Tại sao FPT chỉ sở hữu 41% FOX mà FOX vẫn là DN con của FPT?

Công ty mẹ là gì?

Theo Khoản 1 Điều 195 Luật DN 2020, một công ty được coi là công ty mẹ của công ty khác khi thuộc một trong các trường hợp sau:

• Sở hữu trên 50% vốn điều lệ công ty (đối với công ty TNHH) hoặc sở hữu trên 50% tổng số cổ phần phổ thông (đối với công ty cổ phần);

• Có quyền bổ nhiệm các chức danh của công ty như chủ tịch hội đồng thành viên, chủ tịch hội đồng quản trị, giám đốc hoặc tổng giám đốc;

• Có quyền quyết định việc sửa đổi, bổ sung điều lệ của công ty.

7.5. Biên lãi ròng

CT: Biên lãi ròng (%) = Lãi ròng/DTT.

YN: Cho biết cứ 100 đồng DTT bán ra thì DN tạo ra được bao nhiêu đồng lãi ròng.

8. Cơ cấu lợi nhuận trước thuế (tỷ đồng) và Chi phí BH & QLDN/DTT (%)

8.1. Lợi nhuận cốt lõi

CT: LN cốt lõi (tỷ đồng) = Lợi nhuận gộp – Chi phí bán hàng – Chi phí quản lý DN.

YN: Cho biết lợi nhuận trước thuế của DN được đóng góp bao nhiêu tỷ đồng từ LN cốt lõi. LN cốt lõi chiếm phần lớn trong cơ cấu lợi nhuận trước thuế là tốt.

8.2. Lợi nhuận tài chính

CT: LN tài chính (tỷ đồng) = Doanh thu hoạt động tài chính – Chi phí tài chính.

YN: Cho biết lợi nhuận trước thuế của DN được đóng góp bao nhiêu tỷ đồng từ LN tài chính.

LN tài chính chiếm phần lớn trong cơ cấu lợi nhuận trước thuế là bất thường. Chúng ta cần xem xét LN tài chính tới từ thành phần nào trong công thức trên và nó có đáng tin cậy hay không. Nếu chúng ta không thấy nó đáng tin cậy hoặc không hiểu rõ thì bỏ qua.

8.3. LN cty LD, LK

YN: Cho biết phần lãi hoặc lỗ thuộc sở hữu của DN trong lãi hoặc lỗ của cty liên doanh, liên kết.

Lưu ý: DN được miễn thuế thu nhập DN với thu nhập được chia từ hoạt động góp vốn, liên doanh, liên kết kinh tế với DN trong nước, sau khi bên nhận góp vốn, liên doanh, liên kết đã nộp thuế (không nộp thuế 2 lần với một khoản thu nhập). (Thông tư 78/2014/TT-BTC và sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 96/2015/TT-BTC)

8.4. Lợi nhuận khác

CT: LN khác (tỷ đồng) = Thu nhập khác – Chi phí khác.

YN: Cho biết lợi nhuận trước thuế của DN được đóng góp bao nhiêu tỷ đồng từ LN khác.

LN khác chiếm phần lớn trong cơ cấu lợi nhuận trước thuế là bất thường. Chúng ta cần xem xét LN khác tới từ thành phần nào trong công thức trên và nó có đáng tin cậy hay không. Nếu chúng ta không thấy nó đáng tin cậy hoặc không hiểu rõ thì bỏ qua.

8.5. Chi phí BH & QLDN/DTT

CT: Chi phí BH & QLDN/DTT (%) = (Chi phí Bán hàng + Chi phí Quản lý DN)/DTT.

YN: Cho biết cứ 100 đồng DTT bán ra thì DN phải bỏ ra bao nhiêu đồng Chi phí BH & QLDN.

9. Tăng trưởng DTT & Lãi ròng so với cùng kỳ

CT: Tăng trưởng chỉ tiêu (%) = (Chỉ tiêu quý này : Chỉ tiêu quý cùng kỳ) – 1.

YN: Cho biết chỉ tiêu tăng trưởng bao nhiêu % so với cùng kỳ.

10. Chênh lệch Lãi ròng do DN tự lập và sau khi Soát xét/ Kiểm toán

Đầu tiên, chúng ta lấy Lãi ròng lũy kế 6 tháng đầu năm do DN tự lập ở BCTC quý 2 và Lãi ròng lũy kế cả năm ở BCTC quý 4. Sau đó, chúng ta lấy Lãi ròng tương ứng được công bố trong BCTC bán niên được soát xét và BCTC năm được kiểm toán thì chúng ta sẽ có dữ liệu để đối chiếu và tính ra khoảng chênh lệch. Nếu mức chênh lệch âm càng nhiều thì càng rủi ro vì nó cho thấy DN có thể đang gặp vấn đề trong kế toán hay trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

11. Tỷ suất sinh lời

11.1. Tỷ suất sinh lời trên VCSH (ROE)

CT: ROE (%) = Lãi ròng 4 QGN/ VCSH thuộc cổ đông cty mẹ bình quân 4 QGN.

Trong đó: VCSH thuộc cổ đông cty mẹ = VCSH - Lợi ích cổ đông không kiểm soát.

YN: Cho biết DN tạo ra được bao nhiêu đồng Lãi ròng trên 100 đồng VCSH thuộc cổ đông cty mẹ bình quân.

Mốc tham khảo: ≥ 15% hay có cải thiện là tốt.

11.2. Tỷ suất sinh lời trên Tổng tài sản (ROA)

CT: ROA (%) = Lợi nhuận sau thuế 4 QGN/Tổng tài sản bình quân 4 QGN.

YN: Cho biết DN tạo ra được bao nhiêu đồng Lợi nhuận sau thuế trên 100 đồng Tổng tài sản.

12. Biến động EPS*

12.1. EPS*

CT: EPS* = Lãi ròng 4 QGN (tỷ đồng)/Số lượng cổ phiếu đang lưu hành gần nhất.

YN: Cho biết Lãi ròng 4 quý gần nhất trên mỗi cổ phiếu đang lưu hành gần nhất là bao nhiêu.

12.2. Tăng trưởng EPS* so với liền kề

CT: Tăng trưởng EPS* so với liền kề (%) = (EPS* tính tới QN : EPS* tính tới QN-1) – 1.

YN: Cho biết EPS* tính tới quý N tăng trưởng bao nhiêu % so với EPS* tính tới quý N-1. Chỉ số này giúp chúng ta biết DN nào tăng trưởng mạnh hơn sau 1 quý mặc dù cả 2 DN đều có lãi ròng quý này tăng trưởng 50% so với cùng kỳ.

Theo lãi kép, nếu DN duy trì mức tăng trưởng EPS* là 4.7%/quý thì nó tương đương với mức tăng trưởng 20%/năm (3.6%/quý tương đương 15%/năm).